PDF -İslâm Ansiklopedisi - Cilt 31 - FERGANA ASiLLi TÜRK ALiMİ. EBÜ MUHRIZ HALEF B. HAVYAN et-basri. ( ölm.180/796)
Wait Loading...


PDF :1 PDF :2 PDF :3 PDF :4 PDF :5


Like and share and download

FERGANA ASiLLi TÜRK ALiMİ. EBÜ MUHRIZ HALEF B. HAVYAN et-basri. ( ölm.180/796)

İslâm Ansiklopedisi - Cilt 31

FERGANA ASiLLi TÜRK ALiMİ. EBÜ MUHRIZ HALEF B. HAVYAN et-basri. ( ölm.180/796) PDF Prof Dr Zekeriya Kitapc1 Turuz media turuz Turkologi 1627 Turklerin arap dili ve edebiyatina hizmetleri Zekeriya Kitabchi pdf PDF mılletler ve hukumdarlar tarıhı Turuz media turuz Turkologi

Related PDF

Prof Dr Zekeriya Kitapc1 - Turuz

[PDF] Prof Dr Zekeriya Kitapc1 Turuz media turuz Turkologi 1627 Turklerin arap dili ve edebiyatina hizmetleri Zekeriya Kitabchi pdf
PDF

mılletler ve hukumdarlar tarıhı - Turuz

[PDF] mılletler ve hukumdarlar tarıhı Turuz media turuz Turkologi 1810 1 Taberi Tarixi Milletler Ve Hukumdarlar Tarixi I Taberi Chev Zakir Qadiri Uqan Ahmed Temir
PDF

ilâhiyat fakültesi dergisi - CU The Faculty of Divinity - Çukurova

[PDF] ilâhiyat fakültesi dergisi CU The Faculty of Divinity Çukurova ilahiyat cu edu tr tr dergi 2010 10 1 2010 10 1 pdf
PDF

Ünvan ERTUĞRUL GIDA /FİKRİ ERTUĞRUL - Algida

[PDF] Ünvan ERTUĞRUL GIDA FİKRİ ERTUĞRUL Algidaalgida projecalide algida keyif promosyon noktalari pdf
PDF

İslâm Ansiklopedisi - Cilt 31

[PDF] İslâm Ansiklopedisi Cilt 31tarihenotlarim wp content uploads 2019 02 c31metin pdf
PDF

FERHENGA ZARAVÊN TEKNÎKÎ KURDÎ-TIRKÎ-ÎNGILÎZÎ

Husein Muhammed - Zimannas - WordPresscom

Di 42 Kongreya TMMOB'ê de pêywira amadekirina “Ferhenga Zaravên Teknîkî ya bi Kurdî” ji bo pêşîvekirina bikara nîna zimanê dayikê di qadên pîşeyî de "Ferhenga Zaravên Teknîkî ya Bi Tirkî Kurdi Türkçe Kürtçe Teknik Terimler Sözlüğü" berdewam kir "Ferhenga Zaravên Teknîkî ya Bi Tirkî

  1. ferhenga zaravên teknîkî kurdî-tırkî-îngılîzî
  2. Komxebata Zaravên Teknîkî
  3. Kurdî
  4. Ferhenga Zaravên Teknîkî ya Bi Tirkî-Kurdi
  5. Ferhenga Zaravên Teknîkî ya Bi Tirkî-Kurdi” ya ku
  6. ferhenga etîmolojî ya zimanê kurdî
  7. lolî Bi zaravên zimanê baskî ji bo

INGENIEROS Y GRADUADOS EN LA INDUSTRIA AUTOMOVILÍSTICA como la feria Matelec Latinoamérica, bajo de 30 km h el sistema se desactiva 1 Sep 2015 lud, y la industria automovilística Hace nada menos que 50 te alta

  1. INGENIEROS Y GRADUADOS EN LA INDUSTRIA AUTOMOVILÍSTICA
  2. como la feria Matelec Latinoamérica
  3. h el sistema se desactiva
  4. y la industria automovilística
  5. h
  6. h con un ventilador
  7. garantía de Matelec
  8. la mayor feria industrial española
  9. Feria
  10. Instrumentación en las que participa MATELEC INDUSTRY

Feridun DEM R Bülent YEfi LATA Paki TURGUT Yusuf IfiIKER

3) PDF Görüntülemek İçin Tıklayınız - türkiye endokrinoloji ve

PDF Untitled ResearchGate researchgate Omuz artroskopi sonrasi gelisen pulmoner emboli olgusu pdf PDF 10 indeks JournalAgent journalagent SOLUNUM 10 SUP 2 120 125 pdf PDF 23 araştırma

Ferienhaus für 6 Personen mit Meerblick und privatem Pool COT119

Ferienhäuser mit Außen-Whirlpool oder Außenpool

ferienhaus schwarz eu data documents Information für 2 Personen mit separatem Eingang Schlafzimmer mit 2 Einzelbetten, Küche, Dusche WC, Diele SAT TV Flachbildschirm Wohnung B Preis pro Übernachtung bis 4 Personen 98,00 €, jede weitere Person 24,50 €, Endreinigung 70,00, Vierzimmerwohnung im E G für max

legasthenie bayern Ausbildungskonzept LRS Trainer 2019 legasthenietrainer ferienkurs de Ausbildungskonzept

fermacell Powerpanel H 2

Plaque FERMACELL Powerpanel H O pour une utilisation en extérieur

PDF fermacell External wall solutions fermacell co uk fermacell External Wall Solutions 072014 s pdf PDF fermacell Powerpanel H2O fermacell fermacell powerpanel h2o 1240 php? fermacellPowerpanelH2O PDF fermacell Powerpanel H2O

  1. fermacell sound insulation
  2. h2o board
  3. fermacell gypsum fibre board
  4. external board
  5. fermacell vs plasterboard

teses usp br teses disponiveis 9 9133 tde 10092012 pela qual passam as massas de pães, seguido de etapas de fermentação é fundamental para o bom desenvolvimento da massa e qualidade final do pão acabado As análises de textura (back extrusion e extensibilidade) e volume, em massa crua de

FERNABSATZVORSCHRIFTEN UND ALLGEMEINE GESCHÄFTS- BEDINGUNGEN.

Die rechtlichen Aspekte des elektronischen - OPUS Augsburg

1 Okt 2016 INFORMATIONEN GEMÄSS DEN FERNABSATZVORSCHRIFTEN UND § 31 ABS Allgemeine Geschäftsbedingungen (AGB Banken) Allgemeine Geschäftsbedingungen für Lieferungen und Leistungen der die sich aus zwingenden Fernabsatz Vorschriften ergeben, bleiben jeweils unberührt Informationen nach den Fernabsatzvorschriften zu der ReiseBank

  1. allgemeine geschäftsbedingungen und fernabsatzvorschriften
  2. AGB
  3. Informationen nach den Fernabsatzvorschriften zu der
  4. Informationen nach den Fernabsatzvorschriften zu der ReiseBank AG
  5. ALLGEMEINE RECHTSFRAGEN
  6. der Allgemeinen Geschäftsbedingungen
  7. heiten hierzu finden Sie in den „ Informationen gemäß den Fernabsatzvorschriften“
  8. chen Risiken des CFD-Geschäfts vermitteln Ihnen u.a
  9. für die Geschäftsverbindung sind die Allgemeinen Geschäftsbedingungen der Bank
  10. finden Sie hierzu in den „Informationen gemäß den Fernabsatzvorschriften“

PDF Fernanda Sakai Glândula Acessória e Ducto Primário de Serpente teses usp br teses disponiveis FernandaSakai Mestrado pdf PDF MILENE SCHMIDT DO AMARAL E LUNA INERVAÇÃO Teses USP teses usp br teses

Home back1750 17511752175317541755 Next

TÜRK ALiMİ EBÜ MUHRIZ HALEF B.

HAVYAN et-basri ( ölm.180/796) Öğr.

Gör.

Şerafe...

Description

FERGANA ASiLLi TÜRK ALiMİ EBÜ MUHRIZ HALEF B.

HAVYAN et-BASRi

(ölm.180/796)

Öğr.

Gör.

Şerafettin YILDIZ *

Hicri 1./ m.

asırda Emev11er hanedanlığının ilk dönemlerinden itibaren birçok Türk ve ailesi,

Semerkand,

Buhara,

Fergana gibi Orta Asya Türk illerinden dönemin sınır karakolu ve askerı üssü olal\ Basra'ya ve dalla sonraları ise KOfe,

Bağdad,

Dımeşk ve Vasıt gibi lsıam şehirleri ve hilafet merkezlerine esir olarak,

Türk ailelerine mensup bu kişiler,

zamanla birer ilim ve kültür merkezleri haline gelen bu şehirlerde

dini ve müsbet ilimlerde birer otorite,

dil ve edebiyatta söz sahibi şfür ve edib,

dını ilimlerde meşhur muhaddis,

müfessir,

fakih ve orduların başında ise komutan olmuşlar ve böylece Türk-lslam kültürünün yayılmasında önemli katkılarda bulunmuşlardır.

Bu mümtaz şahsiyetler arasında,

eski Arap şiirinin günümüze intikalinde ve şiir tedvininde önemli rol oynayan,

şiir ravisi ve.

Basra şiir rivayeti ekolünün en önde gelen simalarından ,

şair,

dil ve nahiv 1 alimi EbCı Muhriz Halef b.

Hayyan b.

Muhriz el-Basri (ölm.180/796) de bulunmaktadır.

Fen-Edebiyat Fak.,

Arap Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı,

Öğretim Görevlisi.

Dfü el-ceyl,

BeyrOt,

Muesseset er-risale ,

BeyrOt,

eş-Şi'r ve'ş-şu'ara ',

Dar ihya' el-ulam,

BeyrOt,

çev.

Hasan Ege,

Şelale Yayınları,

Tabakat eş-şu·ara',

Dar el-me'arif,

Kahire,

EbO't-Tayyib el-Lugavı,

Meratib en-nahviyyln,

Dar el-fikr el-arabT,

Kahire,

Ahbar en-nahviyyin e/-Basriyyin,

Kahire,

1985,

Tabakat ennahviyy1n ve'l-lugaviyyin,

Dar el-me'arif,

Kahire,

Dar el-ma'rife,

BeyrOt,

lnbah er-ruvat ala enba' en-nuha( Dar el-fikr el-arabi,

Kahire,

Nuzhet el-elibba' f1 tabakat eludeba',

Dar nahzat Mısr,

Tarih et-Taberf (Tarih el-umem ve'l-mulıJk),

Dar suveydan,

BeyrOt,

VIII,

Yakut el-Hamavi,

Mu'cem e/-udeba',

Dar el garb el-islami,

BeyrOt,

1993,

-S uyOfı,

Bugyat el-vu'at fi taba kat e/-/ugaviyyin ve·n-nuhat,

BeyrOt,trz,

el-Muzhir fi ulOm el-luga ve envaiha,

MenşOrat el-mektebet el-Mısriyye,

Sayda-BeyrOt,

Katib Çelebi,

Keşf ez-zunön an esamT el-kutub ve'/-funön,

E.Basımevi,

1971-1972,

Dar el-ilm el-melayın,

BeyrOt,

1995,

"Fergana Asıllı Türk Alimi Ebu Muhriz Halef.

Hayyan el-Basri" 1

Hicri 1.

asrın sonlarına doğru Emevı hanedanlarından el-Velid 1 b.

Abdilmelik (ölm.96/715)' in hilafeti döneminde,

Irak genel valisi el-Haccac 2 b.

YOsuf (ölm.95/714) tarafından Horasan'a tayin edilen askerı vali Kuteybe 3 b.

Muslim (ölm.96/715)

Orta Asya'nın iç kesimlerinde bulunan Türk illerine,

birçok askeri seferler düzenlemiş ve bu askeri seferler sırasında Havarezm,

Buhara ve Semerkand gibi birçok Türk ilini,

çetin direnişler ve zorlu mücadeleler sonucunda ele geçirirken,

binlerce Türk'ü ve ailesini de esir 4 almıştır.

Maveraünnehr' in kontrolünü ele geçiren vali Kuteybe,

ömrünün son 5 günlerinde giriştiğiFergana askeri harekatında Türk illerinin gözdesi,

zengin ve verimli topraklara sahip bu Türk şehrini,

Fergana ve diğer Türk illerinden fetihler sırasında elde edilen binlerce esir ve ganimetler,.dönemin lran ve Orta Asya Türk illerine açılan bir sınır karakolu ve askeri üssü,

Omar Rıza Kehhale,

Mu'cem el-müellifin,

Muesseset er-risale,

Beyrüt,

Ahmed eş-Şarkavi ikbal,

Mu'cem el-me'acim,

Dar el-garb el-islami,

BeyrOt,

1993,

EbO'I-Abbas el-Velid b.

Abdilmelik b.

Mervan el-EmevT

Emevi hanedanının VI.

45 (m.

On yıl h.

86-96 (m.

batıda ise ispanya fethed ilmişti r.

Cumadiye'l-ahir 96 (m.

Şubat 715} yılında Şam'da vefat etmiştir (Bk.

Vefayat el-a'yan ve enba' ebna' ez-zaman,

Dar sadır,

BeyrOt,

44-46

Tehzib siyer a'lam en-nubela',

Muesseset er-risale,

BeyrOt,

Şezarat ez-zeheb ft ahbar men zeheb,

Dar ibn Kesır,

BeyrOt,

388-389}.

Ebü Muhammed el-Haccac b.

YOsuf b.

Emevilerin Irak genel valisi idi.

Pek çok insanın kanını döktüğü ve zulmettiğ i için tarihte zalim el-Haccac diye tanınmıştır.

Ramazan 95 (m.Mayıs 714} yılında Vasıt şehrinde vefat etmiştir (Hk.

Vefayat e/-a'yan,

29-45

Tehzıbsiyera'lam en-nubela',

148-149

Şezarat ez-zeheb,

377-386).

EbO Hafs Kuteybe b.

Muslim b.

Amr el-Sahili

Emevilerin Horasan valisi ve Türkistan fatihidir.

Hicri 49 (m.669) yılında doğan Arap komutanı Kuteybe ,

Horasan'da on yıl valilik görevini yürütmü ştür.

Emevi halifesi Süleyman b.

Abdilmelik (ölm.99/717)'e isyana kalkıştıçjı gerekçesiyle Temim reisi Vek1'' b.

Hassan tarafından h.

Zi'l-hicce 96 (m.

Ağustos 715} yılında öldürülmüştür ( Bk.

Vefayat el-a'yan,

86-91

Tehz1b siyer a'lam en-nubela',

Şezarat ez-zeheb,

389 }.

Buhara,

88-91 (m.

92-94 (m.

Muslim tarafından işgal edilmiş ve binlerce Türk esir alınmıştır (Bk.

Rahman,

çev.

Abidin Büyükköse,

Birleşik Yayıncılık,

Prof.

Zekeriya Kitapçı,

Saadet Asrında Türkler ilk Türk Sahabe Tabii ve Tebea Tabiiler,

Konya,

139,165}.

Fergana : Türkistan sınırları içerisindeki Maveraünnehir bölgesinde bulunan 9.eniş ve verimli topraklara sahip bir Türk şehridir.

Tarihin her döneminde Orta Asya TQrklügünün ve Türklslam kültürünün merkezi konumunda olan Fergana kenti,

bugün ise Özbekistan sınırları içerisinde yer almaktadır.

Bu Türk şehrinden meşhur hadis alimı EbO'I-Abbas Hacib b.

Malik b.

Erkin et-Türki el-Fergani (ölm.

Ahmed et-Türki el-Fergan1' (ölm.362/913) gibi bir çok Türk alimi yetişmiştir ( Bk.

Yakut elHamavi,

Mu'cem el-bu/dan,

'Dar sadır,

BeyrOt,

IV," 253

Barthold,

Fergana,

M.E.Basımevi,

1948,

558-564

Js/am Tarihi Kronolojisi,

Tahsin Yazıcu,

Fergana,

Diyanet Vakfı /s/am Ansiklopedisi,

1995,

375-377).

Vefayat el-ayan,

Tehzib siyer a'lam en-nubela',

Öğr.

Gör.

Şerafettin YILDIZ

şehirlerine dağıtım

Fergana'dan Basra'ya esir olarak getirilen Türkler arasında,

bir döneme damgasını vuran,

eski Arap şiirinin günümüze intikalinde önemli rol oynayan ve Arap çöllerinde yaşayan bedev f Arap kabflelerini bütün 2 zorluklara ve sıkıntılara katlanarak sık sık onları ziyaret eden,

kaynağından hoşuna giden saf,

bozulmamış eski Arap şiirini derleyi~,

unutulmaktan kurtarılmasında çok önemli rolü olan Türk asıllı ,

şiir ravisi,

şair,

dil ve nahiv alimi Ebu Muhriz Halef b.

Hayyan b.

Muhriz el-Basri' 4 nin ailesi de bulunmaktaydı.

Arap-lslam ordusunda adet gereği,

askeri harekatlar sırasında elde edilen esirler ve ganimetlerin büyük bir bölümü,

savaşa iştirak eden askerler arasında paylaştırılır ve böylece yeni fetih harekatları için daha çok askerin katılımı sağlanırdı.

Ganimetlerin bir kısmı da devlet harcamaları için devlet hazinesine aktarılırdı.

Bu paylaşım sırasında,

EbO Muhriz Halef b.

Hayyan' ın anne ve babası da,

Horasan valisi Kuteybe b.

Muslim' in payına düştü.

Kuteybe b.

Muslim' in h .96 (m.715} yılında öldürülmesinden sonra,

oğlu Selm 5 (ölm.159/776) tarafından,

ashabdan Ebu Musa el-Eşari' nin torunu ve h.110-120 (m.

Basra : Irak topraklarırıda askeri bir üs (ordugah) olarak müslOmanların bizzat inşa ettikleri ilk şehirdir.

Halife Hz.

Omer {ölm.

Gazvan (ölm.

ilk önce h.14 (m.635) yılında kamışla bina edilmiş ve yaklaşık birkaç yıl sonra h.

kerpiç ve çamurla yenilenmiştir (Bk.

Mu'cem el-bu/dan,

430-431

Hartmann,

319-327

DVIA,

108114

Yılmaz Can,

lslam Şehirlerinin FizikT Yapısı,

Diyanet Vakfı Yayınları,

Ankara,

1985,

49-62).

Abdulhamid eş-Şalkan'i,

Dar el-me'arif,

Kahire,

153-160.

Klasik Arap Literatürü,

çav.

Prof.

Azmi Yüksel- Doç.

Rahmi Er,

Ankara,

1993,

42-43,

Şerafettin Yaltkaya,

Arap Lugat ve Gramerci/eri Arasında Türkler,

Şarkiyat Mecmuası,

Maarif Matbaası,

1942,

VII-Vlll,

Saadet Asrında Türkler,

Bu değerli alimin milliyeti hakkında sadece Doç.

Ancak bu iddianın hiçbir ilmi dayanağı yoktur.

Tabakat ve teracim müellifleri,

EbO Muhriz Halef b.

Hayyan b.

Muhriz el-Basri'nin anne ve babasının Fergana'lı olduQunu zikretmektedirler (Bk.

eş-Şi'r ve'ş-şu'ara',

Tabakat eş

-şu'ara,

Meratib en-nahvlyyın,

Nuzhet el-elibba ',

Mu'cem e/-udeba',

Mu 'cem el-müel

Klasik Arap Literatürü,

Ancak bu alimin ailesinin lnbah er-ruvat (1,

Selm b.

Kuteybe b.

Muslim el-Sahili

Emevi halifesi 'Hişam b.

Abdilmelik (ölm.

Daha sonraları Abbasi halifesi el-Mansur (ölm.158/754) tarafından l3asra valiliğine tayin edildi.

Selm,

h.159 (m.776) yılında vefat etmiştir.

174).

"Fergana Asıllı Türk Alimi Ebu.

Muhriz Halef.

Hayyan el-Basri"

Bilal b.

Ebi Burde'ye hediye edilmiştir .

Müellifimiz Halef b.

· Hayyan' ın,

anne ve babasının bu mümtaz ailenin himayesinde bulunduğu bir dönemde takriben h.115 (m.733) yılına doğru Basra'da doğduğu tahmin 3 edilmektedir .

Halef b.

Hayyan,

çok küçük yaşlarda iken Bilal b.

Ebı Burde tarafından ailesi ile birlikte azad edilmiştir5.

Bu nedenıe hakkında bilgi zikredilen kaynaklarda ~ilal b.

Ebi Burde' nin mevlası (azadlı kölesi) 7 şeklinde kaydedilmiştir .

Azad edildikten sonra,

ailesinin o günkü şartlar muvacehesinde,

bir müddet daha bu seçkin ailenin himayesinde hayatlarını devam ettirdikleri sanılmaktadır.

Halef b.

Hayyan' ın çocukluk döneminde Basra'da nahiv ve şiir tedvininde filizlenme devri yaşanırken,

gençlik döneminde ise ilmi münazaraların yapıldığı ve ilim meclislerinin kurulduğu canlı bir ilim ve kültür hayatı göze çarpmaktadır.

daha önceleri Basra'ya gelen ve oraya 1

2 3 .

EbO Burde Bilal b.

Ebi Burde Amir b.

EbT MOsa Abdullah b.

Kays el-Eş'ari

sahabeden EbO MOsa el-Eş'ari (ölm.

Vefayat el-a'yan.

10-11

Tehzib siyer a'lam en-nubela',

170).

1,383

Mu'cem el-udeba',

1254.

Nihad M.

Çetin,

Arap Dilı Sarf ve Nahvin9 Dair Üç Eser,

Basımevi.

1959,

165-166.

Şarkiyat Mecmuası,

Edebiyat Fak.·

1,383

Mu·cem el-udeM',

Bugyat a/-vu·~r.

Bazı kaynaklarda ise bu şahsın adı EbO Burde b.

Eb1 MOsa şeklinde kaydedilmiştir (Bk.el-Me'arif,

Tabakat eş-şu·ara',

Meratib en-nahviyyin,

Tabakiıt en-nahviyyın ve'/-/ugaviyy1n,

Nuzhet el-elibbiı',

403) .

Burada dikkat edilmesi gereken husus,

bu kişinin EbO MOs.a Abdullah b.

Kays el-Eş'arı (ölm.

Ebi MOsa el-Eş'aı1 (ölm.

torunu Basra kadısı.ve valisi EbO Burde Bilal b.

EbT MOsa el-Eş'ari (ölm.

Baba Amir ve oijlu Bilal'in isimlerinden daha çok künyeleri "EbO Burde" ile meşhur olmaları kaynaklarda bılgi verilirken karışıklığa neden olmuştur.

Bu sebeple de karışıklığa neden olmaması için makalemizde EbO l:lurde b.

EbO MOsa el ~ Eş'ari ismi yerine Bilal b.

Ebi Burde ismi kullanılmışt ır (EbO Burde Amir b.

Ebi Musa el-Eş'ari hakkında geniş bilgi için bk.

Vefayat el-a'yan,

ıır,

Tehz1b siyer a'lam en-nube/a ',

149).

Tabakat eş-şu'ara·,

Meratib Bnnahviyyin,

Nuzhet e/·elıbbiı',

Mu'cemel-udeba',

ıır.

1,403

Mevla (çoğ.

Mevali)

köle,

köle azad eden,

hısım.

Hadis istilahlarında "mevla" tabiri,

azad edilmiş köle manasına kullan ı lmıştır.

Arap Literatüründe de müslüman olmuş ve azad adilmiş,

Arap olmayan unsurlardan müslüman olan herkese "mevla" adı verilmiştir.

(Kelime için bk.

Beyrüt,

Lisan el-arab,

BeyrOt,

408-409

Mustafa Kılıçlı ,

Arap Edebiyatında Şuübiye,

işaret Yayınları,

1985,

38-39

Doç.

Adnan Demircan,

lslam Tarihinin ilk Döneminde Arap Mevali ilişkisi,

Beyan Yayınları,

1996,

Tabakat eş-şu'ara',

Mer~tib en-nahviyyın,

Nuzhet a/-9libba',

Mu'cem el-udaba',

Bugyat e/-vu'a( 1,

Öğr.

Gör.

Şerafettin YILDIZ

daha sonra da müslüman olan Tarh anlar ailesi ve diğer yeni 1

Türkler gibi hadis,

fıkıh ve tefsir gibi dini ilimlere yönelmemiş,

aksine alışılmışın dışına çıkarak,

Basra'da pek revaçta olan Arap dili ve edebiyatına ilgi duymuştur.

müslüman

O dönemde Araplar,

Türkleri Hz.

Muhammed (s.a.v.)'in hadis-i şeriflerinden "küçük gözlü ve kırmızı benizli" olarak tanımaktaydılar2.

Bu arada Türkleri çok iyi tanıyan ve Basra'da doğup,

orada yaşayan büyük Arap 3 edibi el-Cahiz (ölm.255/870) ise,

Fergana halkını "kınalı bıyıklı ve kırmızı 4 benizli" olarak tavsif etmektedir.

Bu ifadelerden de anlaşılıyor ki,

Halef b.

Muhriz

kırmızı benizli ve muhtemelen kınalı bıyıklı olduğu için Basralıların,

kızıl) lakabıyla tanımladıkları anlaşılmaktadır.

Bu 6 nedenle,

Basralılar ve dönemin ilim adamları tarafından "Halef el-Ahmer" olarak tanınmıştır.

Basra'da yaşayan Türk hanedan ailelerinden biri olan Tarhan ailesinden had1s alimi,

hafız ve müçtehid Ebü'I-Mu'temir b.

Süleyman b.

Tarhan et-Teymi (ölm .

143/760),

hadis alimi EbO Muhammed Mu'temir b.

Süleyman b.

Tarhan et

Hasan b.

Tarhan gibi mümtaz şahsiyetler yetişmiştir (Haklarında geniş bilgi için bk.

Saadet Asrında Türk Sahabe Tabii ve Tebea Tabiıler,

96-103) 2

Bulak,

1311,

43,144,

196-197

KAhire,

1313,

271 ,

-Sunen,

Kahire,

4096-4098

EbO Nuaym,

Dela.'il en-nubuwe,

Haydarabad,

1320,

Mu'cem el-bu/dan,

11,23

Ramazan Şeşen,

Eski Araplara Göre Türkler,

Türkiyat Mecmuası,

Edebiyat Fak.

Basımevi,

1969,

EbO Osman Amr b.

Bahr el-Kenani el-Basri

iri ve patlak gözlü olduğu için "el-Cah ız" lakabıyla tanınan edebiyat ve dil alimi Amr b.

Bahr,

255 ~m.

Nuzhet e/-elibba',

192-195

Mu'cem el-udeba',

-2122

Bugyat el-vu'at,

Vetayat el-a'yan,

470-475

Tehzib siyer a'lam en-nubela',

Mu'cem el-müellifin,

582-584).

el-Ahmer (müennesi: el-Hamri') : Kırmızı ,

kızıl,

Arap olmayan v.s.

Araplar,

Emeviler Devletinin iktidar devrinde,

gerek mevali'den gerekse ehl-i zimmetten olsun,

idarelerindeki Arap olmayan bütün milletleri,

fazilet ve irfan itibariyle onların üstünde sayarlardı.

Onlara "el-Hamra' " (beyaz tenliler,

Arap olmayanlar) adını verirler,

bu lafızla özellikle de meval1'yi kastederlerdi (elAhmer ve el-Hamra' kelimeleri için bk.

el-Kamil fi'J-luğa ve·J-edeb,

BeyrOt,

1386,

Kahire,

1945-1965,

ıır,

Arap Edebiyatında ŞuObiye,

EbO Osman Amr b.

Bahr,

Hilafet Ordusunun Menkıbeleri ve Türklerin Faziletleri,

çev.

Ramazan Şaşan,

Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yay.,

Ankara,

1988,

-şu'ara',

Tabakat eş-şu 'ara.',

Ahbar en-nahviyyin el-Basriyyin,

67-68

Tabakat ennahviyyTn ve 'l-lugavıyyfn,

Nuzhet el-e/ibba',

Mu'cem el-ucieba.',

Vefayat el-a'yan,

Bugyat el-vu·at,

1,403

Mu'cem B/-müellifin,

1,673.

"Fergana Asıllı Türk Alimi Ebu Muhriz Halef.

Hayy.an el-Basri''

Basra dil okulunun başmümessilL döneminin en büyük şiir,

edebiyat 1 ve lügat alimi Ebu Amr b.

el-Ala' (ölm.154/770)'dan nahiv ve lügat iimin

? tahsil eden Halef el-Ahmer· in,

yine Basra'nın tanınmış dil alimlerinden Yunus 3 4 b.

Habib (ölm.183/799)'in dizinin dibinden yirmi yıl boyunca hiç ayrılmadığı 5 ve· ondan nahiv ilmini tahsil ettiği zikredilmiştir.

Bunun yanı sıra müellifimiz,

Diğer taraftan meşhur nahiv ve kıraat alimi

Ömer es-Sekafi (ölm.149/766)'den nahiv ilmini

KOfe'li,

eski Arap şiirinin inceliklerine vakıf bir alim ve kudretli şair,

ezbere yalnız Cahiliyye devri şairlerine ait ve parçalar halindeki manzumeler hariç,

alfabenin her harfi ile kafiyeli yüzer kasıde okuyabileceğini iddia ve hatta isbat ettiğine dair rivayetler9 olan 10 Hammad er-Raviye (ölm.155/772)'den de şiir ve şiir tenkidi ilmi hakkında 7

EbO Amr Zebban b.

şiir ravisi,

Hayatının son dönemlerinde uzun yıllar mesaisini harcadığı cahiliye dönemi Arap dili ve şiinyle meşgul olmaktan yüz çevirmiş ve filolojik koleksiyonlarını yakarak kendini tamamen dini çalışmalara adamıştır.

Şam'a yaptığı bir seyahatten dönerken,

154 (m.

Tabakat en-nahviyyFn ve'l-lugaviyyfn,

35-40

Nuzhet elelibba',

23-29

Mu'cem el-udeba',

2850-2852

141-142

Vefayat e/a'yan,

Şezarat ez-zeheb,

247-251

Bugyat e/-vu'at,

Clement Huart,

Arap ve ıslam Edebiyatı,

çev.

Cemal Sezgin,

Ankara,

140).

Meratib en-nahviyyfn,

Mu'cem el-müellifin,

Ebu Abdurrahman YOnus b.

Habib ez-Zabbi

Hicri 90 (m.

Hab1b,

döneminde edebiyat ve nahiv alimlerinin karşılaştıkları problemlerin çözümü için baş vurdukları tek mercii ve Basra nahiv alimlerinin üstadıydı.

Bu de.9erli nahiv alimi,

Tabakat en-nahviyyin ve'l-lugaviyy/n,

51-53

Nuzhet el-elibba',

49-51

Mu'cem el-udeba',

2850-2852

74-78

Vefayat el-a'yan,

244).

Mu'cem el-udeba',

Vefayat el-a'yan,

Mu'cem el-müellifin,

Mu'ceme/-udeba

1255.

Ömer es-Sekafi el~Basri

Basra'nın önde ,gelen r)ahiv ve kıraat alimlerinden

Meratib

el-Kisai (ölm.189/805) ile ilmi münazaralara giren lsa b.

Omer,

h.149 (m.766) yılında vefat etmiştir.

"el-lkmaf' veya "el-Mukemmef' adlı eserlerini nahiv ilmi alanında telif etmiştır (Bk.

Nuzhet el-elibba~ s.

20-23

Mu'cem e/udeba',

2141-2143

374-377

Vefayat el-a'yan,

486-488

Bugyat elvu'at,

237-238

Şezarat ez-zeheb,

223-225

Mu'cem el-müellifin,

596-597).

Meratib en-nahviyy1n,

Mu'cem el-müellifin,

EbO'I-Ferec el-fsfahani,

BeyrOt,

1962,

Mu'cem el-udeba',

Arap Edebiyatı Cahiliye Dönemi,

EbO'I-Kasım

Hammad b.

Meysere (Hürmüz,

SabOr) b.

en ünlü ve· seçkin halkbilimcilerden biridir.

Deylemli azadlı bir köle olan Hammad'a eski Arap şiirini,

antolojilerini ve binlerce beyitlik uzun kasideleri ezbere bilmesi ve onları insanlara aktarması nedeniyle ona "Raviye" adı takılmıştır.

Basra dil okulunun başmümessili olmasının yanı sıra Halef el-Ahmer'in de şiir tedvini ve şiir tenkidi ilmine yönelmesinde önemli rolü olan Hammad er-Raviye,

h.155 (m.772) yılında vefat etmiştir (Bk.

Tabakat eş­ şu·ara',

BI-Eganf.

Tabak/it en-nahviyyın ve'l-lugaviyyin,

Nuzhet el-

Öğr.

Gör.

Şerafettin YILDIZ

bildiklerinin büyük çoğunluğunu,

Yine KQfe'de yaşamış edebiyatçı,

şair ve şiir ravisi el-Mufazzal ez-Zabbi (ölm.170/786)'den 2 de

3 lügat,

şiir ve şiir tenkidi ilmini tahsil ettiği zikredilmiştir .

Halef el-Ahmer,

bu meşhur alimlerin ilim meclislerine devam ederek

şiir ve şiir tenkidi sahasında bilgilerini 5 ve ufkunu geliştirm~tir.

Anlaşılması güç ve zor terimleri çok iyi bilen ,

7 neseb,

ahbar alimi ve birçok şiiri şaşılacak şekilde irticalen söyleyebilen ,

emsalleri arasında şiirde en bilgilisi ve kafiyeli şiir söylemede en üstün bir şair8 ve ravi (halkbilimcil olan Halef el-Ahmer

eski Arap şiirinin günümü2:e intikalinde etkin bir yöntem olan şiir tedvinine yeni bir boyut kazandırmıştır.

Bunun yanı sıra

şair olarak karşımıza çıkan müellifimizin,

anlaşılması zorve güç terimleri bilmesi ve neseb ilminde de derin bilgi sahibi olması,

lügat ve edebiyatta eşsiz bir bilgi birikimine sahip olduğunu göstermektedir.

Halef el-Ahmer'in başlangıçta sözlü ezbere dayalı şiir tedvininde,

aynı hadis tedvininde olduğu gibi bir tür metod 4

35-39

Mu'cem el-udeba',111,

-1205

Vefayat e/-a·yan,11,206-21 O

Bugyat elvu'at,l,549

Arap ŞNri,

Meratib en-nahviyy1n,

1,403

Mu'cem el-müe/Jiffn,

1,673.

EbO'I-Abbas el-Mufazzal b.

Muhammed ez-Zabbi

KOfe'li,

Eski Arap şiirini "el-Mufazzaliyyaf' adlı antolojide toplayan büyük dil alimi el-Mufazzal ez-Zabbi,

Tabakat ennahviyyln ve'l-lugaviyy1n,

Nuzhet el-elibba'.

Mu'cem e/-udeba',

2710-2712

298-305

Bugyat e/-vu'At,

Mu'cem el-müellifin,

905).

Mu'cem el-udeba',

2710.

Ahbar en-nahviyyln e

Tabakat en-nahviyyin ve'llugaviyyin,

Tar1h et-TaberT,

VIII,

eş-Şi'r ve'ş-şu'ara',

Tabakat eş-şu'ara',

lnbah er-ruva~ eş-Şi'r ve'ş-şu'ara',

Tabakat eş-şu'ara',

Tabakat eş-şu'ara',

eş-Şi'r ve ·ş-şu'ara',

Meratib en-nahviyyin,

Tabakat ennahviyyin ve·/-/ugaviyyin,

1,383.

EbO Amr Şemir b.

Hamdeveyh el-Herevi

Halef el-Ahmer'in muasırlarından olup dil ve nahiv alimi,

şiir ve ahbar ravisidir.

Hicri 155 (m.

Nuzhetel-elibba',

Mu'cemel-udeba',

1420-1421

77-78

Bugyat el-vu'at,

Keşf ez-zunOn,

1205,

Mu'cem el-müelliffn,

819).

Sema' : Nahivde,

delil olarak gösterilen kaynakla rın en önemlilerinden biri olup,

nahiv kaidelerinin büyük çoğunluğunun,

sahih bir şekilde nakledilmiş,

azınlık sınırını aşıp çokluk sınırına geçmiş (az deQ.il,

çok kullanılan) fasih Arap kelamıdır" şeklinde tarif ederken,

es-SuyOti (ölm.911/1505) ise 'Sema' ile fesahatine güvenilen kimselerin kelamından tesbit edilen şeyleri,

Kur'an ve hadis ile,

"Fergana Asıllı Türk Alimi Ebu Muhriz Halef.

Hayyan el-Basri''

olan "sema' usulünü Basra'da uygulayan ilk kişi" olduğunu zikretmektedir2: Arap dilinin oluşmasında büyük önem arzeden sema' usulünü başarıyla tatbik eden Halef el-Ahmer' in,

Arap şiirinin gelişmesi ,

cahiliye devri şiirlerinin tesbiti ve topluma en doğru bir şekilde mal edilmesinde ne kadar yüce bir misyon ifa ettiği kendiliğinden ortaya çıkmaktadır.

Çünkü Kur'an ve Hadis' in bir kısım müphem kelime ve lafızlarının anlaşılmasında kullanılan ve "şevahid" diye tabir edilen beyitler,

işte hep bu usul ile 3 toplanıyordu .

Halef el-Ahmer' in topladığı bu şiirler ve şehirli Araplarca pek bilinmeyen,

fakat onun bedevr Araplardan doğru kullanımını ve manalarını öğrendiği ·kelime ve terimler,

dil alimleri tarafından müphem kelime ve 4 terimlerin izahında "şevahid" olarak kullanılmıştır .

Diğer

şiir tedvfninin yanı sıra çoğunlukla düşmanları.

olan birtakım kabilelerin geleneklerini de (ahbar) öğrenebiliyorlardı.

Aynı şekilde,